Bilim temelli üretim modeli çağrısı

Bilgi Yolu Eğitim Kültür ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (BİLSAM) tarafından “Malatya Kayısısı Gelecek Stratejileri Raporu” yayımlandı.

Raporda, Malatya kayısısının mevcut üretim ve yönetim modelinin, bu koşullar altında sürdürülebilir olmadığı belirtildi; sektörün bilim temelli, iklim duyarlı ve katma değer odaklı bir stratejik dönüşüme ihtiyacı olduğu ifade edildi.

Raporda, kayısı sektörünün karşı karşıya olduğu sorunların geçici, dönemsel ya da yalnızca iklim koşullarına bağlı olmadığına dikkat çekildi, sektörde yaşanan yapısal sorunlar açıklandı.

DON RİSKİ, YÖNETİLEMEDİ Raporda, şöyle denildi: “Son yirmi yılda yaşanan don olayları, özellikle 2004, 2010, 2014, 2020 ve 2025 yıllarında meydana gelen ciddi üretim kayıpları, sektörün yapısal kırılganlığını görünür hale getirmiştir.

Ancak bu kırılganlığın temel nedeni donun kendisi değil don riskinin sistematik, bilim temelli ve kurumsal bir yaklaşımla yönetilememesidir. “Malatya kayısı üretimi, erken çiçeklenen sınırlı sayıda çeşide dayalı yapısı, küçük ve parçalı arazi düzeni, üretimde yenileme ve bakım yatırımlarının yetersizliği ve hasat sonrası süreçlerdeki standartlaşma eksiklikleri nedeniyle iklim kaynaklı streslere karşı son derece hassas bir yapı sergilemektedir.

Bu yapısal özellikler, don olaylarının etkisini yalnızca artırmakla kalmamakta; üretimdeki dalgalanmaların ekonomik ve sosyal sonuçlarını da derinleştirmektedir.” STRATEJİK KARARLAR ERTELENEMEZ 2025 yılında yaşanan yaygın don felaketinin Malatya kayısı sektörü açısından bir dönüm noktası olduğu belirtilen raporda, şunlar belirtildi: “Bu olay, don riskinin artık istisnai bir tehdit değil; üretim sisteminin sürekli bir bileşeni haline geldiğini göstermiştir. 2025 donu, önceki yıllardan farklı olarak hem mekânsal yayılımının genişliği hem de yarattığı çok yıllı etkiler nedeniyle mevcut üretim ve destek modelinin sürdürülemezliğini açık biçimde ortaya koymuştur.

Bu bağlamda 2025 donu, yalnızca bir afet olarak değil stratejik kararların ertelenemeyeceğini gösteren bir uyarı olarak değerlendirilmelidir.” KATMA DEĞER ODAKLI ÜRETİM İklim değişikliğine bağlı belirsizliklerin artacağına dikkat çeken rapor, şöyle devam etti: “Don riskinin yönetilebilir bir üretim parametresine dönüştürülmesi, üretimde istikrarın sağlanması, üretici gelirlerinde sürdürülebilirliğin artırılması, kalite ve katma değer odaklı üretim modeline geçilmesi ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, bu dönüşümün vazgeçilmez bileşenleridir.

Bu amaçlar, yalnızca teknik önlemlerle değil ekonomik araçların, kurumsal araçların ve yönetişim araçlarının eş güdümlü kullanımıyla hayata geçirilebilir.” YENİ YAPILANMA ÖNERİSİ Bu adımların atılmaması halinde kayısı sektörünün küresel rekabet gücünün ciddi şekilde zayıflayabileceği belirtilen raporda, ayrıca sektörün sorunlarının çözümü için bilim temelli ve kurumsal bir yapılanma gerektiği ifade edildi.

Rapor şöyle sona erdi: “Kurumsal yapılanmanın ve koordinasyonun güçlendirilmesi, bu noktada belirleyici bir rol oynamaktadır.

Kayısı Araştırma ve Geliştirme Vakfının tekrar aktif hale getirilmesi ya da yeni bir kurumsal yapılanmaya gidilmesi, mevcut sorunların bilim temelli ve katılımcı biçimde yönetilmesi açısından kritik bir gerekliliktir.

Malatya kayısı sektörü bugün bir tercihle karşı karşıyadır.

Ya geçmişte olduğu gibi her don olayından sonra geçici çözümlerle yoluna devam edecek ve her birkaç yılda bir benzer kayıpları yaşamayı sürdürecek ya da don riskini merkezine alan bütüncül bir dönüşüm süreci başlatacaktır.

İKLİME DUYARLI ÜRETİM “Kapsamlı bir dönüşüm için gerekli adımlar atılmadığı takdirde, bugünün riskleri yarının kalıcı kayıplarına dönüşecektir.

Bu rapor, karar vericilere açık ve net bir çağrı niteliğindedir: Malatya kayısısının mevcut üretim ve yönetim modeli, bu koşullar altında sürdürülebilir değildir.

Sektörün, bilim temelli, iklim duyarlı ve katma değer odaklı bir stratejik dönüşüme ihtiyacı vardır ve bu ihtiyaç ertelenemez.”